Jak powszechne są kontrole cen transferowych w Polsce?

Autor: Magdalena Stachyra

Kontrole cen transferowych nie są już niszowym elementem kontroli celno-skarbowych. Rozliczenia pomiędzy podmiotami powiązanymi są jednym z obszarów, na które KAS kieruje coraz większą uwagę, zwłaszcza gdy mogą prowadzić do transferowania dochodu z Polski do innych podmiotów należących do tej samej grupy.

W 2025 r. organy przeprowadziły ponad 200 kontroli dotyczących cen transferowych, a w ich wyniku organy doszacowały podatnikom 875,7 mln zł dochodu, wobec 753,1 mln zł w 2024 r. Oznacza to średnio ponad 600 tys. zł zaniżonego podatku przypadającego na jedną kontrolę, choć oczywiście rozkład tych kwot może być bardzo nierównomierny. Ministerstwo Finansów podkreśla przy tym, że łączne uszczuplenia wykrywane w kontrolach TP i agresywnej optymalizacji podatkowej sięgają setek milionów złotych.

Szczególnie istotna jest zmiana podejścia KAS do kontroli. W 2025 r. MF wprost poinformowało o zmianie zasad oceny urzędów celno-skarbowych. Priorytetem mają być efekty kwotowe kontroli, a nie sama liczba przeprowadzonych postępowań. Nie chodzi więc wyłącznie o to, aby kontrolować częściej. Kierunek zmian wskazuje raczej na coraz dokładniejsze typowanie podatników i koncentrację na transakcjach, w przypadku których potencjalne doszacowanie może być istotne.

Kontrolą cen transferowych coraz częściej zajmować mają się nie tylko kontrolerzy znający przepisy CIT, ale wyspecjalizowane zespoły skoncentrowane właśnie na mechanizmach transferowania dochodu i agresywnym planowaniu podatkowym. Potwierdza to m.in. utworzenie w 2025 r. Centrum Kompetencyjnego ds. Zwalczania Agresywnego Planowania Podatkowego w CIT, działającego w Małopolskim Urzędzie Celno-Skarbowym. Wpisuje się to również w szerszy trend obserwowany w krajach Europy Środkowej, gdzie postępowania w tym obszarze stają się coraz bardziej szczegółowe i wyspecjalizowane. Organy podatkowe coraz częściej nie ograniczają się do formalnej weryfikacji dokumentacji, ale samodzielnie analizują benchmarki, profile funkcjonalne oraz modele rozliczeń wewnątrzgrupowych. Oznacza to, że sama poprawność formalna Local File przestaje być wystarczająca, a coraz większego znaczenia nabiera spójność dokumentacji z rzeczywistym przebiegiem transakcji i funkcjonowaniem podatnika.

Kto może znaleźć się na celowniku?

W 2025 r. kontrole w zakresie TP były coraz częściej poprzedzane analizami modelu biznesowego, branży oraz profilu funkcjonalnego podatnika. Jako następny krok, oceniano benchmarki oraz poziom cen.

Co istotne, w przeciwieństwie do lat poprzednich, coraz częściej kontroli mogą spodziewać się podmioty operujące na niewielkich dochodach lub ponoszące straty, ponieważ organy przyjmują założenie, że takie sytuacje mogą być wynikiem przerzucania dochodów do innych spółek w grupie. To powoduje, że nie tylko największe przedsiębiorstwa znajdują się na celowniku organu, ale także te mniejsze.

TPR jest dla organów czymś więcej niż formularzem. To jedno z narzędzi służących do typowania podatników i transakcji, które mogą wymagać dokładniejszego sprawdzenia. Sam fakt prawidłowego złożenia TPR nie oznacza więc, że ryzyko kontroli zostało wyeliminowane.

Szczególną uwagę mogą zwracać również podmioty, które przez kilka lat wykazują straty albo bardzo niską rentowność, zwłaszcza jeżeli jednocześnie inne spółki z tej samej grupy osiągają wysokie wyniki. Zainteresowanie organu może wzrosnąć także wtedy, gdy rentowność polskiej spółki nie odpowiada jej deklarowanemu profilowi funkcjonalnemu, np. gdy podmiot określany jako producent kontraktowy lub dystrybutor o ograniczonym ryzyku regularnie ponosi straty. Czynnikiem zwiększającym ryzyko mogą być również istotne zmiany modelu działalności, takie jak przeniesienie funkcji, aktywów lub ryzyk do innego podmiotu z grupy, zmiana zasad wynagradzania czy znacząca zmiana rentowności po restrukturyzacji.

Kontrola TP coraz rzadziej sprowadza się więc do prostego pytania, czy podatnik posiada dokumentację. Znacznie istotniejsze staje się pytanie, czy historia opisana w Local File odpowiada temu, co rzeczywiście dzieje się w przedsiębiorstwie.

Co szczególnie interesuje organy?

co sprawdza się w trakcie kontroli cen transferowych

  1. Opłaty licencyjne, w szczególności dotyczące znaków towarowych, know-how i innych wartości niematerialnych.
  2. Finansowanie wewnątrzgrupowe (stopy procentowe, zdolność kredytowa).
  3. Restrukturyzacje działalności, zwłaszcza prowadzące do przenoszenia funkcji, aktywów lub ryzyk pomiędzy podmiotami z grupy.
  4. Koszty usług zarządzania.
  5. Przypadki przekwalifikowania, zwłaszcza związane z zadłużeniem i transakcjami o niewystarczającej treści gospodarczej
  6. Spółki zależne zajmujące się dystrybucją, produkcją kontraktową lub usługami wewnątrzgrupowymi, których rentowność wykracza poza zakres rynkowy lub których polityka cen transferowych nie jest dostosowana do ich profili funkcjonalnych.

Jakie dane wykorzystują organy podczas kontroli?

Kierunek zmian w działaniach KAS wskazuje również na coraz większe znaczenie analizy danych jeszcze przed formalnym wszczęciem kontroli. Zgodnie z zapowiedziami, od 2027 r. w każdym urzędzie celno-skarbowym mają działać specjalne komórki kontrolno-analityczne, które przed wszczęciem kontroli będą dodatkowo weryfikować ryzyko nieprawidłowości, m.in. na podstawie danych z KSeF i JPK_PD.

Celem jest ograniczenie liczby tzw. twardych kontroli i kierowanie ich przede wszystkim do przypadków, w których analiza danych wskazuje na istotne ryzyko oszustwa lub poważnych nieprawidłowości. W przypadku cen transferowych oznacza to, że znaczenie prawidłowego i spójnego raportowania może jeszcze wzrosnąć, ponieważ organy będą dysponowały coraz szerszym zakresem danych pozwalających na wcześniejsze wytypowanie transakcji wymagających dokładniejszej weryfikacji.

Odpowiedzialność członków zarządu i innych osób

Drugi poziom ryzyka ma charakter osobisty. KKS penalizuje określone naruszenia związane zarówno z dokumentacją cen transferowych, jak i informacją TPR.

W przypadku dokumentacji sankcjonowane może być m.in. jej niesporządzenie, niedołączenie wymaganej grupowej dokumentacji cen transferowych, sporządzenie dokumentacji niezgodnie ze stanem rzeczywistym albo sporządzenie jej po terminie. Według art. 56c KKS, w przypadku najpoważniejszych naruszeń grzywna może wynosić do 720 stawek dziennych, natomiast za sporządzenie dokumentacji po terminie do 240 stawek dziennych. Analogicznie sankcjonowane jest niezłożenie TPR albo wskazanie w nim danych niezgodnych z dokumentacją lub stanem rzeczywistym, a odrębnie jego złożenie po terminie.

Odpowiedzialność KKS nie ogranicza się jednak automatycznie do członków zarządu. Art. 9 § 3 KKS pozwala przypisać odpowiedzialność także osobie, która na podstawie przepisu, decyzji, umowy albo faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, danego podmiotu. Dlatego w konkretnych okolicznościach ryzyko może dotyczyć również np. dyrektora finansowego czy głównej księgowej, jeżeli faktycznie odpowiadają za dany obszar.

Jak przygotować się na kontrolę?

  • Rzetelna, spójna dokumentacja TP
  • Dogłębnie przeprowadzone benchmarki
  • Starannie wypełnione formularze TPR
  • Regularne audyty wewnętrzne

Benchmark pod lupą organów

Benchmark przygotowany trzy lata temu może nadal spełniać formalny termin aktualizacji, ale niekoniecznie będzie dobrym argumentem w kontroli, jeżeli w tym czasie całkowicie zmieniły się warunki rynkowe. Analiza porównawcza jest jednym z kluczowych dowodów na rynkowość rozliczeń i dlatego organ bada nie tylko jej wynik, ale też konstrukcję i zgodność z dokumentacją oraz danymi finansowymi. W praktyce weryfikacja benchmarku obejmuje zarówno to, czy odnosi się on do właściwej transakcji kontrolowanej, jak i to, czy zastosowana metodologia pozwala na rzetelne porównanie warunków rynkowych.

Najczęściej wskazywane błędy w benchmarkach to: niespójność opisu transakcji z tym, co rzeczywiście testowano w analizie, wybór strony badanej podyktowany dostępnością danych, nieczytelna logika doboru próby oraz brak manual review, a także rozjazdy między benchmarkiem, Local File i TPR. W transakcjach finansowych te błędy są szczególnie łatwe do uchwycenia, ponieważ porównywalność jest silnie zależna od parametrów finansowania (waluta, tenor, zabezpieczenia, profil ryzyka).

Podsumowanie

Kontrole cen transferowych stają się coraz bardziej wyspecjalizowanym obszarem działań KAS. Organy badają nie tylko samą dokumentację, ale również rzeczywisty przebieg transakcji, rentowność oraz spójność Local File, TPR i benchmarków. Dlatego kluczowe znaczenie ma bieżąca weryfikacja rozliczeń i odpowiednie przygotowanie dokumentacji. Braki w tym zakresie mogą prowadzić zarówno do doszacowania dochodu, jak i odpowiedzialności karnoskarbowej. Jeśli zastanawiasz się, czy rozliczenia z tytułu cen transferowych mogą Cię dotyczyć, skontaktuj się z nami – przeanalizujemy Twoją sytuację i doradzimy. A jeśli organ wszczął już kontrolę, rozwiązaniem będzie nasze wsparcie w trakcie kontroli cen transferowych.