Samodzielne wychowywanie dziecka oznacza nie tylko więcej codziennych obowiązków, ale często również większe obciążenie domowego budżetu. Ustawa o PIT przewiduje dla części rodziców szczególny sposób rozliczenia, który może zmniejszyć wysokość podatku. Nie wystarczy jednak po prostu być osobą niepozostającą w małżeństwie. Wyjaśniamy, kto może zostać uznany za osobę samotnie wychowującą dziecko, jak działa preferencja i kiedy urząd skarbowy może odmówić prawa do jej zastosowania.
Kto może rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dziecko?
Z preferencyjnego rozliczenia może skorzystać rodzic albo opiekun prawny, który w danym roku podatkowym samotnie wychowuje dziecko spełniające warunki określone w ustawie. Zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy o PIT musi to być osoba będąca:
- panną lub kawalerem,
- wdową lub wdowcem,
- rozwódką lub rozwodnikiem albo
- osobą, wobec której orzeczono separację.
Uprawnienie może przysługiwać również osobie pozostającej w małżeństwie, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich albo odbywa karę pozbawienia wolności.
Odpowiedni stan cywilny jest jednak tylko pierwszym warunkiem. Sam fakt rozwodu, separacji albo niepozostawania w małżeństwie nie oznacza jeszcze, że podatnik samotnie wychowuje dziecko. Liczy się to, kto na co dzień zajmuje się jego utrzymaniem, edukacją, leczeniem, rozwojem emocjonalnym i podejmowaniem decyzji dotyczących jego życia. Podobnie wyjaśnia to Ministerstwo Finansów w informacji o rozliczeniu osób samotnie wychowujących dzieci.
W interpretacji indywidualnej z 30 marca 2026 r., sygn. 0114-KDIP3-2.4011.205.2026.2.MT, Dyrektor KIS wskazał, że chodzi o osobę, która „faktycznie w pojedynkę w pełni lub w przeważającej mierze wychowuje dziecko bez udziału drugiego rodzica”. Sporadyczne kontakty dziecka z drugim rodzicem albo płacenie przez niego alimentów nie muszą więc przekreślać prawa do preferencji. Istotne jest to, który z rodziców rzeczywiście sprawuje stałą, codzienną opiekę. Co ważne, taki stan nie musi trwać przez cały rok. Wystarczy, że powstanie w jego trakcie, na przykład po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.
Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu wynikającym z art. 6 ust. 4f ustawy o PIT. Preferencja nie przysługuje osobie, która wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym wychowuje co najmniej jedno dziecko. Dyrektor KIS zastosował ten przepis również do rodziny patchworkowej. W interpretacji z 19 kwietnia 2026 r., sygn. 0114-KDIP3-2.4011.207.2026.2.MT, odmówił preferencji ojcu, który samodzielnie wychowywał syna z poprzedniego związku, ale jednocześnie razem z obecną partnerką wychowywał ich wspólną córkę.
Z rozliczenia mogą korzystać przede wszystkim polscy rezydenci podatkowi. Art. 6 ust. 4g ustawy o PIT pozwala zastosować je także niektórym osobom mieszkającym w państwie Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Szwajcarii. W takim przypadku co najmniej 75% całkowitych rocznych przychodów podatnika musi podlegać opodatkowaniu w Polsce, a miejsce zamieszkania dla celów podatkowych trzeba potwierdzić certyfikatem rezydencji.
Jakie warunki musi spełniać dziecko?
Zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy o PIT preferencyjne rozliczenie może dotyczyć dziecka:
- małoletniego,
- pełnoletniego, które otrzymuje zasiłek lub dodatek pielęgnacyjny albo rentę socjalną,
- pełnoletniego, uczącego się i mającego mniej niż 25 lat.
W przypadku uczącego się pełnoletniego dziecka obowiązuje dodatkowy limit. Jego dochody opodatkowane według skali lub z kapitałów pieniężnych oraz przychody objęte ulgą dla młodych lub ulgą na powrót nie mogą łącznie przekroczyć dwunastokrotności renty socjalnej obowiązującej w grudniu danego roku (w 2026 limit wynosi 23 741,88 zł). Do limitu nie wlicza się renty rodzinnej.
Prawo do preferencji może też wykluczyć stosowanie przez dziecko podatku liniowego albo ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Wyjątkiem jest ryczałt dotyczący najmu prywatnego, który sam w sobie nie pozbawia rodzica możliwości takiego rozliczenia. Wynika to z art. 6 ust. 8 ustawy o PIT.
Jak działa preferencyjne rozliczenie?
Mechanizm określony w art. 6 ust. 4d ustawy o PIT jest zbliżony do wspólnego rozliczenia małżonków. Dochód osoby samotnie wychowującej dziecko, po uwzględnieniu przysługujących odliczeń, dzieli się przez dwa. Od otrzymanej kwoty oblicza się podatek według skali podatkowej, a następnie wynik mnoży się przez dwa.
Nie jest to wspólne rozliczenie rodzica z dzieckiem. Do obliczeń przyjmuje się zasadniczo dochody rodzica, a podzielenie ich przez dwa jest wyłącznie ustawowym sposobem kalkulacji podatku. Wyjątek dotyczy niektórych dochodów małoletniego dziecka, które podlegają doliczeniu do dochodów rodzica na podstawie art. 7 ustawy o PIT. Nie dolicza się między innymi dochodów dziecka z pracy, stypendiów i renty rodzinnej.
Przykładowo, jeżeli dochód rodzica wynosi 180 000 zł, najpierw dzieli się go na pół. Podatek od 90 000 zł wynosi 7 200 zł, a po podwojeniu 14 400 zł. Przy zwykłym rozliczeniu podatek od 180 000 zł wyniósłby 30 000 zł, dlatego w tym przypadku preferencja pozwala zmniejszyć go o 15 600 zł. Taki sposób obliczeń sprawia, że kwota wolna od podatku jest uwzględniana dwukrotnie, a część dochodu może nie wejść w stawkę 32%. Analogiczny przykład przedstawia Ministerstwo Finansów.
Do kalkulacji nie wlicza się natomiast dochodów i przychodów opodatkowanych w sposób zryczałtowany na podstawie ustawy o PIT. Są one rozliczane odrębnie i nie korzystają z mechanizmu polegającego na podzieleniu dochodu przez dwa.
Podsumowanie
Ulga dla samotnych rodziców to kolejne rozwiązanie zorientowane na poprawę warunków bytowych rodzin w Polsce. Podobnie jak ulga dla rodzin wielodzietnych, także i ulga dla rodziców samotnie wychowujących przekłada się na rzeczywiste korzyści podatkowe, często liczone w tysiącach złotych rocznie. Jeśli potrzebujesz porady, czy kwalifikujesz się do tej ulgi, skontaktuj się z nami – doradztwo podatkowe w zakresie PIT to nasza specjalność.
