Najważniejsze informacje o EUDR

Czym jest EUDR?

EUDR (EU Deforestation Regulation) to skrót używany dla rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115, który ustanawia unijne zasady dotyczące wybranych towarów i produktów, których produkcja może wiązać się z wylesianiem lub degradacją lasów, a także m.in. naruszeniami praw człowieka, pracy, korupcją.

Rozporządzenie ma zapewnić, aby produkty objęte jego zakresem trafiały na rynek Unii Europejskiej lub były z niej wywożone wyłącznie wtedy, gdy spełniają trzy podstawowe warunki określone w art. 3 EUDR:

1. nie powodują wylesiania,
2. zostały wytworzone zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji, oraz
3. są objęte oświadczeniem o należytej staranności.

Oznacza to, że przedsiębiorca powinien dysponować danymi pozwalającymi ustalić pochodzenie produktu, ocenić ryzyko jego niezgodności z EUDR oraz – w odpowiednich przypadkach – złożyć oświadczenie o należytej staranności w unijnym systemie informacyjnym.

Podstawowe warunki zgodności produktu z EUDR

Punktem wyjścia dla zrozumienia EUDR jest art. 3 rozporządzenia, który określa trzy warunki dopuszczenia produktu do obrotu.

1. Pierwszy warunek dotyczy związku produktu z wylesianiem.

• Produkt spełnia wymóg „niepowodowania wylesiania” w rozumieniu art. 2 pkt 13 EUDR, jeżeli odnośne towary użyte do jego wytworzenia wyprodukowano na gruntach, na których po 31 grudnia 2020 r. nie doszło do wylesiania.

 

2. Drugi warunek odnosi się do legalności produkcji.

• Zgodność z właściwymi przepisami kraju produkcji obejmuje te regulacje, które mają znaczenie dla statusu prawnego danego obszaru produkcji oraz samego procesu wytwarzania.
• W praktyce mogą to być m.in. przepisy dotyczące:
• praw do użytkowania gruntów,
• ochrony środowiska,
• gospodarki leśnej,
• praw osób trzecich,
• praw pracowniczych,
• praw człowieka chronionych na podstawie prawa międzynarodowego,
• zasady dobrowolnej, uprzedniej i świadomej zgody ludności rdzennej,
• przepisy podatkowe,
• antykorupcyjne,
• handlowe i celne (jeżeli pozostają związane z produktem).

 

3. Trzeci warunek ma charakter dokumentacyjno-proceduralny.

• Dla produktu objętego EUDR trzeba przedłożyć oświadczenie o należytej staranności, chyba że w konkretnym przypadku rozporządzenie przewiduje szczególny mechanizm uproszczony. Oświadczenie nie jest jedynie deklaracją formalną – jego złożenie oznacza, że podmiot przeprowadził procedurę należytej staranności i bierze odpowiedzialność za ustalenie, że ryzyko niezgodności produktu z EUDR nie występuje albo jest znikome.

Wszystkie trzy warunki muszą być spełnione łącznie.

Jakie towary obejmuje EUDR?

EUDR nie dotyczy wszystkich towarów w obrocie. Rozporządzenie posługuje się dwoma pojęciami: „odnośne towary” i „odnośne produkty”, czyli w praktyce towary i produkty objęte ryzykiem dokumentacji EUDR.

Towary te tworzy siedem grup surowców:

1. bydło,
2. kakao,
3. kawa,
4. palma olejowa,
5. soja,
6. kauczuk, i

Do produktów EUDR należą produkty z ww. 7 grup towarowych (zawierają te towary), były nimi karmione albo zostały wytworzone przy ich użyciu. W praktyce zakres EUDR trzeba sprawdzać przez analizę konkretnego produktu i jego kodu CN/HS. Dla zorientowania się w katalogu produktowym oraz orientacyjnym określeniu potencjalnych obowiązków zalecamy skorzystanie z formularza dostępnego tutaj: Formularz EUDR – BTTP

Przykładowo rozporządzenie obejmuje nie tylko surowe kakao, kawę czy drewno, lecz także wiele produktów pochodnych, takich jak wyroby czekoladowe, skóry bydlęce, opony, meble drewniane czy inne określone wyroby z drewna.

Nie każdy produkt zawierający śladowo dany surowiec automatycznie znajduje się w zakresie EUDR. Rozstrzygające znaczenie ma załącznik I. Jeżeli dany produkt nie mieści się w wykazie odnośnych produktów, samo pośrednie wykorzystanie surowca objętego EUDR może nie wystarczać do objęcia całego produktu obowiązkami. To szczególnie ważne przy produktach złożonych, np. samochodach, elektronice lub maszynach, których części / podzespoły mogą się składać z produktów objętych samodzielnie reżimem EUDR, ale jako całość nie zostały wskazane w przepisach EUDR.

Kogo obejmują obowiązki EUDR? Role przedsiębiorców w łańcuchu dostaw

EUDR rozróżnia role uczestników łańcucha dostaw. To bardzo ważne, ponieważ inny zakres obowiązków może mieć firma, która jako pierwsza wprowadza produkt na rynek Unii, inny producent wykorzystujący produkt objęty wcześniejszym oświadczeniem, a jeszcze inny dystrybutor albo sprzedawca.

1. „Podmiot” to co do zasady osoba fizyczna lub prawna, która w ramach działalności handlowej wprowadza produkty EUDR do obrotu lub je wywozi.
2. „Podmiot handlowy” to osoba w łańcuchu dostaw inna niż podmiot lub podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw, która w ramach działalności handlowej udostępnia produkty EUDR na rynku.
3. „Podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw” to osoba, która wprowadza do obrotu lub wywozi produkty wytworzone przy użyciu produktów EUDR, z których wszystkie są już objęte oświadczeniem o należytej staranności albo uproszczoną deklaracją.

Rozporządzenie definiuje też „wprowadzenie do obrotu” jako pierwsze udostępnienie odnośnego towaru lub produktu na rynku unijnym. „Udostępnianie na rynku” obejmuje każde odpłatne lub nieodpłatne dostarczanie odnośnego produktu do celów dystrybucji, konsumpcji lub używania na rynku unijnym w ramach działalności handlowej.

Najszersze obowiązki ma zwykle podmiot, który jako pierwszy wprowadza produkt na rynek Unii albo go wywozi. Musi zebrać wymagane dane, ocenić ryzyko i złożyć oświadczenie o należytej staranności. Należy pamiętać, że produkty, które zostały w całości stworzone na terytorium UE również podlegają procedurze EUDR przed pierwszym wprowadzeniem na rynek. Zatem brak importu nie oznacza braku obowiązków.

Kolejny uczestnik łańcucha dostaw, który nabywa produkt bezpośrednio od takiego podmiotu, powinien uzyskać numer referencyjny oświadczenia o należytej staranności albo identyfikator uproszczonej deklaracji. Dalsi uczestnicy łańcucha powinni przede wszystkim zapewnić identyfikowalność produktu, czyli wiedzieć, od kogo go otrzymali i komu go przekazali.

Informacje związane z produktem należy przechowywać co najmniej pięć lat. Podmioty i podmioty handlowe niebędące MŚP mogą mieć także dodatkowe obowiązki, w szczególności rejestrację w systemie informacyjnym i weryfikację wcześniejszej należytej staranności, gdy pojawi się ryzyko niezgodności.

Na czym polega należyta staranność?

Należyta staranność to procedura, którą podmiot powinien przeprowadzić przed wprowadzeniem produktu objętego EUDR na rynek Unii albo przed jego wywozem z Unii, której celem jest:

1. sprawdzenie czy produkt spełnia warunki z art. 3 EUDR, czyli czy nie powoduje wylesiania,
2. jest zgodny z prawem kraju produkcji, oraz
3. może zostać objęty oświadczeniem o należytej staranności.

Procedura ta składa się z trzech etapów.

1. Najpierw przedsiębiorca gromadzi informacje o produkcie, jego ilości, kraju produkcji, dostawcach, odbiorcach oraz miejscu pochodzenia towaru.

• W wielu przypadkach oznacza to konieczność uzyskania danych geolokalizacyjnych działek, na których wyprodukowano odnośne towary.

2. Następnie przedsiębiorca ocenia ryzyko, że produkt może być niezgodny z EUDR. Bierze pod uwagę m.in. kraj produkcji, ryzyko wylesiania lub degradacji lasów, wiarygodność dokumentów, złożoność łańcucha dostaw, możliwość mieszania produktów o różnym pochodzeniu oraz informacje o potencjalnych naruszeniach prawa.

• Jeżeli z oceny wynika, że ryzyko niezgodności jest większe niż znikome, przedsiębiorca powinien je ograniczyć.
• Może to oznaczać żądanie dodatkowych dokumentów od dostawcy, wyjaśnień, audytu, niezależnej weryfikacji albo zmianę zasad współpracy.
• Produkt może zostać wprowadzony na rynek albo wywieziony z Unii dopiero wtedy, gdy ryzyko niezgodności nie występuje albo jest znikome.

 

3. Ostatnim krokiem jest złożenie oświadczenia o należytej staranności w systemie informacyjnym.

• Takie oświadczenie potwierdza, że podmiot przeprowadził wymaganą procedurę i przyjmuje odpowiedzialność za zgodność produktu z EUDR.

Oświadczenie o należytej staranności

Oświadczenie o należytej staranności to formalne potwierdzenie, że produkt objęty EUDR został sprawdzony zgodnie z wymogami rozporządzenia. Składa je podmiot, który wprowadza produkt na rynek Unii albo wywozi go z Unii, po zebraniu wymaganych informacji, ocenie ryzyka i ewentualnym ograniczeniu tego ryzyka.

Oświadczenie składa się w unijnym systemie informacyjnym TRACES. Dopiero po jego przedłożeniu produkt może zostać wprowadzony do obrotu albo wywieziony, o ile spełnia pozostałe warunki EUDR. Złożenie oświadczenia ma istotne znaczenie prawne, ponieważ podmiot przyjmuje w nim odpowiedzialność za zgodność produktu z rozporządzeniem.

Co do zasady, jeżeli podmiot nie złoży oświadczenia, nie może wprowadzić produktu do obrotu na rynku unijnym ani go wywieźć.

Od kiedy trzeba stosować nowe obowiązki?

Od 30 grudnia 2026 nowymi obowiązkami zostaną objęte duże i średnie przedsiębiorstwa. 30 czerwca 2027 r., regulacja obejmie wszystkich innych uczestników obrotu.

Od tych dat przedsiębiorcy nie będą mogli sprzedawać objętych rozporządzeniem produktów, jeżeli nie wykażą, że spełniają one wymogi EUDR.

Co grozi za złamanie przepisów EUDR?

Rozporządzenie EUDR przewiduje bardzo wysokie kary za naruszenie przepisów. Możliwe konsekwencje to m.in.:

• grzywna powiązana ze szkodą środowiskową i wartością produktów – do 4% zeszłorocznego obrotu na terenie całego EU z możliwością podwyższenia kary w razie recydywy;
• konfiskata produktów objętych naruszeniem;
• konfiskata dochodów z transakcji dotyczących niezgodnych produktów, niezależnie od wysokości;
• wykluczenie z zamówień publicznych i finansowania publicznego na okres do 12 miesięcy, w tym z przetargów, dotacji i koncesji;
• czasowy zakaz wprowadzania, udostępniania na rynku lub wywozu produktów objętych EUDR.

Uproszczona należyta staranność i podział krajów według poziomu ryzyka

EUDR przewiduje możliwość zastosowania uproszczonej należytej staranności w przypadku produktów pochodzących z krajów lub ich części uznanych za kraje niskiego ryzyka. Uproszczenie polega przede wszystkim na tym, że przedsiębiorca nie musi przeprowadzać pełnej oceny ryzyka ani stosować środków zmniejszających ryzyko, jeżeli nie ma informacji wskazujących na możliwą niezgodność produktu.

Nie jest to jednak automatyczne zwolnienie z obowiązków. Przedsiębiorca nadal powinien zebrać podstawowe informacje o produkcie i upewnić się, że nie występuje ryzyko obchodzenia przepisów, w szczególności przez mieszanie produktów o różnym lub niepewnym pochodzeniu. Powinien także zachować dokumenty potwierdzające, że miał podstawy do zastosowania uproszczenia.

Znaczenie ma tutaj system klasyfikacji krajów przewidziany w EUDR. Komisja Europejska dzieli kraje lub ich części na trzy kategorie:

1. niskiego ryzyka,
2. standardowego ryzyka, oraz
3. wysokiego ryzyka.

Klasyfikacja wpływa na zakres obowiązków przedsiębiorców oraz intensywność kontroli prowadzonych przez organy.

Produkty z krajów niskiego ryzyka mogą w określonych warunkach korzystać z uproszczonej procedury. Produkty z krajów standardowego ryzyka wymagają standardowej należytej staranności. Produkty z krajów wysokiego ryzyka wiążą się natomiast z większą ostrożnością, większym prawdopodobieństwem kontroli oraz koniecznością szczególnie dokładnego udokumentowania zgodności z EUDR.

Według aktualnej klasyfikacji Komisji Europejskiej do krajów niskiego ryzyka należą m.in.:

1. państwa Unii Europejskiej,
2. Norwegia,
3. Szwajcaria,
4. Ukraina,
5. Japonia,
6. Chiny,
7. Stany Zjednoczone.

Do krajów standardowego ryzyka należą m.in.:

1. Brazylia,
2. Argentyna,
3. Meksyk,
4. Nigeria,
5. Wybrzeże Kości Słoniowej,
6. Peru,
7. Indonezja,
8. Malezja,

Kraje wysokiego ryzyka to obecnie:

1. Białoruś,
2. Korea Północna,
3. Mjanma/Birma,

Jak przygotować się do wdrożenia EUDR w firmie?

Pierwszym krokiem jest stworzenie listy produktów, które firma importuje, eksportuje, produkuje, sprzedaje albo wykorzystuje w działalności. Następnie warto przypisać im kody CN/HS i sprawdzić, czy znajdują się w załączniku I EUDR. Dopiero po tym etapie można ocenić rolę firmy w łańcuchu dostaw i obowiązki wynikające z tej roli.

Dobrym narzędziem wstępnej autodiagnozy jest formularz, który pomaga uporządkować informacje o produktach i ich wykorzystaniu w działalności gospodarczej. Można skorzystać ze specjalnego formularza przygotowanego przez naszych ekspertów – dostępnego pod linkiem: Formularz EUDR – BTTP.