Już 5 listopada 2026 r. wejdą w życie istotne zmiany w Kodeksie pracy dotyczące przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi. Nowe przepisy rozszerzają ochronę pracowników, zwiększają odpowiedzialność pracodawców i nakładają na nich dodatkowe obowiązki związane z zapobieganiem niepożądanym zachowaniom w miejscu pracy. Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników powinny również dostosować swoje regulaminy lub wprowadzić odpowiednie procedury wewnętrzne. Na ich przygotowanie mają czas do 5 maja 2027 r., jednak większość nowych obowiązków zacznie obowiązywać już 5 listopada 2026 r.
Zmiany wynikają z ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1046). Nowelizacja ma przede wszystkim zwiększyć skuteczność ochrony pracowników przed nierównym traktowaniem, dyskryminacją i mobbingiem, a jednocześnie zobowiązać pracodawców do aktywnego przeciwdziałania takim zjawiskom.
Nowa definicja dyskryminacji. Co się zmieni?
Jedną z najważniejszych zmian jest rozszerzenie i doprecyzowanie przepisów dotyczących dyskryminacji w zatrudnieniu. Nowelizacja wprowadza do Kodeksu pracy dwa pojęcia: dyskryminację przez założenie oraz dyskryminację przez skojarzenie.
Dyskryminacja przez założenie występuje w sytuacji, gdy pracownik jest traktowany mniej korzystnie z powodu cechy, którą pracodawca lub inna osoba błędnie mu przypisuje. Przykładowo może to dotyczyć pracownika, którego pomija się przy awansie ze względu na przypuszczenie dotyczące jego wyznania, mimo że w rzeczywistości nie jest on wyznawcą danej religii.
Z kolei dyskryminacja przez skojarzenie polega na mniej korzystnym traktowaniu pracownika ze względu na jego powiązanie z osobą posiadającą określoną cechę. Przykładem może być pomijanie przy awansach pracownika wychowującego dziecko z niepełnosprawnością, ponieważ pracodawca zakłada, że jego sytuacja rodzinna będzie negatywnie wpływała na wykonywanie obowiązków zawodowych.
Ochrona przed dyskryminacją nie będzie więc ograniczona do sytuacji, w których określona cecha rzeczywiście dotyczy samego pracownika.
Nowe przepisy doprecyzowują również przejawy dyskryminacji, w tym molestowanie oraz zachęcanie innych osób do naruszania zasady równego traktowania lub nakazywanie im takiego działania. Jednocześnie wskazują, że nie każde odmienne traktowanie pracowników stanowi dyskryminację, jeżeli jest ono obiektywnie uzasadnione.
Wyższe zadośćuczynienie za dyskryminację
Nowelizacja wprowadza także istotne zmiany w zakresie roszczeń przysługujących osobom, wobec których naruszono zasadę równego traktowania w zatrudnieniu. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 18³d Kodeksu pracy osoba, wobec której pracodawca naruszył tę zasadę, będzie mogła dochodzić zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę lub odszkodowania.
Jeszcze wyższe zadośćuczynienie przewidziano w przypadku wielokrotnego naruszenia zasady równego traktowania. Jego minimalna wysokość będzie wynosiła trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Co istotne, za wielokrotne naruszenie uznaje się nie tylko powtarzające się zachowania dyskryminacyjne. Może nim być również jednorazowe zdarzenie, jeżeli naruszenie zasady równego traktowania nastąpiło jednocześnie z kilku przyczyn.
Przy minimalnym wynagrodzeniu obowiązującym w 2026 r. oznacza to zadośćuczynienie wynoszące co najmniej 4 806 zł, a w przypadku wielokrotnego naruszenia co najmniej 14 418 zł. Są to jedynie ustawowe kwoty minimalne. Sąd może zasądzić zadośćuczynienie w wyższej wysokości, uwzględniając rozmiar wyrządzonej krzywdy.
Ciężar dowodu, że nie doszło do dyskryminacji, będzie spoczywać na pracodawcy
Istotną zmianą z perspektywy pracodawców jest również wyraźne uregulowanie zasad rozkładu ciężaru dowodu w sprawach dotyczących naruszenia zasady równego traktowania. Nowe przepisy wskazują, że osoba zarzucająca pracodawcy naruszenie tej zasady będzie zobowiązana do uprawdopodobnienia tego naruszenia. Nie jest to zresztą regulacja nietypowa – ciężar dowodu co do zasady spoczywa na osobie wywodzącej skutki z danego zarzutu, jednak ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie istotnej zmiany w tym zakresie.
Zgodnie z ustawą nowelizacyjną, jeżeli pracownik uprawdopodobni dyskryminację, to pracodawca będzie zobowiązany wykazać, że nie dopuścił się naruszenia zasady równego traktowania. Oznacza to, że szczególnego znaczenia nabierze dokumentowanie decyzji dotyczących pracowników, zwłaszcza w obszarze wynagrodzeń, awansów, ocen okresowych czy warunków zatrudnienia.
Dobrze przygotowane i rzeczywiście stosowane procedury wewnętrzne mogą pomóc pracodawcy nie tylko ograniczyć ryzyko wystąpienia dyskryminacji, ale również wykazać, że podejmował odpowiednie działania w celu zapewnienia równego traktowania.
Zmiany w przepisach o mobbingu
Nowelizacja obejmuje również przepisy dotyczące mobbingu. Zgodnie z nową definicją mobbing oznacza zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika – stanowi art. 94³ § 2 Kodeksu pracy.
Ustawodawca doprecyzował, że uporczywość nękania może polegać na zachowaniach powtarzalnych, nawracających lub stałych. Nie jest przy tym konieczne wykazanie, że sprawca zamierzał doprowadzić do określonego skutku.
Przepisy wskazują również przykładowe przejawy mobbingu, takie jak upokarzanie, zastraszanie, nieuzasadniona krytyka, ośmieszanie, utrudnianie wykonywania obowiązków czy izolowanie pracownika od zespołu, o ile zachowania te stanowią uporczywe nękanie.
Jednocześnie wyraźnie zastrzeżono, że uzasadniona i wyrażona we właściwej formie krytyka pracy lub rozliczanie pracownika z powierzonych mu obowiązków nie stanowią mobbingu.
Znacząco wzrośnie również minimalne zadośćuczynienie za mobbing. Pracownik, który go doznał, będzie mógł dochodzić od pracodawcy zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę lub odszkodowania. Przy wynagrodzeniu minimalnym obowiązującym w 2026 r. minimalne zadośćuczynienie wyniesie 28 836 zł.
Nowe obowiązki pracodawców. Sama procedura może nie wystarczyć
Nowelizacja nakłada na pracodawców obowiązek systematycznego przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania oraz mobbingowi.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o przyjęcie odpowiedniego dokumentu. Pracodawca będzie zobowiązany do podejmowania rzeczywistych działań (wprowadzenie systemu compliance) obejmujących w szczególności:
- Prewencję, czyli zapobieganie dyskryminacji i mobbingowi, m.in. przez odpowiednie zasady postępowania, szkolenia i informowanie pracowników.
- Wykrywanie naruszeń, w szczególności przez zapewnienie możliwości zgłaszania nieprawidłowości i ich rzetelnego wyjaśniania.
- Reagowanie na naruszenia, czyli podejmowanie odpowiednich działań w przypadku stwierdzenia dyskryminacji lub mobbingu.
- Działania naprawcze i wsparcie, obejmujące ograniczanie skutków naruszeń oraz pomoc osobom nimi dotkniętym.
Oznacza to, że pracodawca powinien nie tylko ustanowić odpowiednie zasady, ale również zapewnić ich faktyczne stosowanie.
Obowiązkowe regulaminy dla firm zatrudniających co najmniej 10 pracowników
Szczególne obowiązki przewidziano dla pracodawców zatrudniających co najmniej 10 pracowników. Zgodnie z nowym art. 94³a Kodeksu pracy będą oni zobowiązani do określenia reguł, procedur oraz częstotliwości działań dotyczących przeciwdziałania naruszaniu godności i innych dóbr osobistych pracownika, nierównemu traktowaniu, dyskryminacji oraz mobbingowi.
Odpowiednie regulacje powinny znaleźć się w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo w odrębnym regulaminie, jeżeli wskazane zasady nie zostały już określone w pozostałych dokumentach.
W zależności od sytuacji pracodawca będzie również zobowiązany do uzgodnienia regulaminu z zakładowymi organizacjami związkowymi lub przedstawicielami pracowników. Co ważne, podmioty zatrudniające mniej niż 10 pracowników nie są objęte szczególnym obowiązkiem wprowadzenia takiego regulaminu, ale nadal muszą przeciwdziałać dyskryminacji i mobbingowi.
Dlatego również w mniejszych organizacjach warto rozważyć przyjęcie odpowiednich procedur. Mogą one pomóc w zapobieganiu naruszeniom, właściwym reagowaniu na zgłoszenia oraz dokumentowaniu podejmowanych działań.
Do kiedy należy wdrożyć nowe procedury?
Nowelizacja wchodzi w życie 5 listopada 2026 r., jednak ustawodawca przewidział dodatkowy okres na dostosowanie dokumentacji wewnętrznej. Zgodnie z art. 4 ustawy nowelizującej pracodawcy mają sześć miesięcy na dostosowanie regulaminu pracy do nowych wymagań lub wydanie odrębnego regulaminu. Ostateczny termin upływa zatem 5 maja 2027 r. Pół roku to jednak dość napięty termin, bo oprócz procedur i regulaminów warto także poddać ocenie procesy czy kulturę organizacyjną.
Co więcej, termin w postaci 5 maja 2027 r. nie jest jedyną kluczową datą. Nowe zasady odpowiedzialności za naruszenie zasady równego traktowania, przepisy dotyczące mobbingu oraz obowiązki związane z systematycznym przeciwdziałaniem tym zjawiskom zaczną obowiązywać już 5 listopada 2026 r.
Ponadto, nowe regulacje będą miały zastosowanie także do zachowań polegających na wielokrotnym naruszaniu zasady równego traktowania lub uporczywym nękaniu, które rozpoczęły się przed wejściem w życie nowelizacji i trwały również po tej dacie.
Jak pracodawcy powinni przygotować się do nowych przepisów?
W związku ze zmianami warto już teraz zweryfikować obowiązujące w firmie regulacje dotyczące przeciwdziałania dyskryminacji, nierównemu traktowaniu i mobbingowi.
W szczególności należy sprawdzić, czy istniejące procedury odpowiadają nowym przepisom, umożliwiają pracownikom zgłaszanie nieprawidłowości, określają sposób ich rozpatrywania oraz przewidują odpowiednie działania zapobiegawcze i naprawcze.
W organizacjach, w których takich zasad dotychczas nie przyjęto, warto przygotować je od podstaw, z uwzględnieniem struktury firmy, liczby pracowników oraz występujących ryzyk.
Nowelizacja oznacza bowiem nie tylko konieczność dostosowania dokumentacji, ale przede wszystkim większą odpowiedzialność pracodawcy za sposób reagowania na naruszenia praw pracowniczych. Odpowiednio przygotowane i konsekwentnie stosowane procedury mogą ograniczyć ryzyko sporów, a jednocześnie zapewnić pracownikom skuteczniejszą ochronę.
W BTTP wspieramy pracodawców zarówno w weryfikacji istniejących regulaminów i procedur, jak i w przygotowywaniu nowych rozwiązań dostosowanych do wymagań wynikających z nowelizacji Kodeksu pracy. Serdecznie zachęcamy do kontaktu.


