Wybór formularza PIT nie zależy od tego, który druk wydaje się najprostszy, lecz przede wszystkim od źródła przychodów i stosowanej formy opodatkowania. Szczególne wątpliwości pojawiają się u osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, wynajmujących prywatnie mieszkanie albo łączących kilka źródeł przychodów. W takiej sytuacji może się okazać, że jedna osoba powinna złożyć nie jeden, lecz dwa, a nawet trzy różne formularze.
Najpierw ustal, jak opodatkowane były Twoje przychody
Roczny formularz nie służy do swobodnego wyboru najkorzystniejszej formy opodatkowania po zakończeniu roku. Zeznanie roczne jest konsekwencją sposobu, w jaki dane przychody były opodatkowane w trakcie roku.
PIT-28: działalność na ryczałcie i najem prywatny
PIT-28 składają przede wszystkim przedsiębiorcy, którzy wybrali ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W tym przypadku podatek oblicza się zasadniczo od przychodu, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodów. Wysokość stawki zależy między innymi od rodzaju wykonywanej działalności.
PIT-28 jest również właściwym formularzem dla najmu prywatnego, czyli najmu prowadzonego poza działalnością gospodarczą, w ramach zarządzania majątkiem osobistym. Przychody z takiego najmu są opodatkowane ryczałtem w wysokości 8,5% do 100 000 zł przychodu oraz 12,5% od nadwyżki ponad tę kwotę.
Przykład: pani Anna prowadzi salon kosmetyczny opodatkowany ryczałtem i dodatkowo wynajmuje prywatne mieszkanie. Oba źródła przychodów wykaże w PIT-28, ale powinna przypisać je do właściwych pozycji i zastosować odpowiednie stawki ryczałtu.
PIT-36: działalność opodatkowana skalą
PIT-36 jest właściwy dla przedsiębiorcy, który rozlicza działalność gospodarczą według skali podatkowej. Skala przewiduje stawkę 12% do ustawowego progu oraz 32% od nadwyżki ponad ten próg. Podatek jest obliczany od dochodu, a więc od przychodu pomniejszonego o koszty jego uzyskania.
Co istotne, jeżeli przedsiębiorca opodatkowany skalą uzyskiwał także dochody z umowy o pracę, wykazuje oba źródła przychodów w jednym zeznaniu PIT-36. Nie składa dodatkowego PIT-37 wyłącznie dla wynagrodzenia pracowniczego. Potwierdzają to broszury informacyjne Ministerstwa Finansów do formularzy PIT-36 i PIT-37.
Przykład: pan Michał prowadzi działalność opodatkowaną skalą i jednocześnie pracuje na część etatu. Dochody z działalności oraz wynagrodzenie wykazuje w jednym formularzu PIT-36. Jeżeli dodatkowo wynajmuje prywatnie mieszkanie, składa również PIT-28 dla przychodów z najmu.
PIT-36L: przedsiębiorca na podatku liniowym
PIT-36L służy do rozliczenia dochodów z działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym, zgodnie z art. 30c ustawy o PIT. Stawka podatku wynosi 19% dochodu, niezależnie od jego wysokości.
Formularz ten obejmuje zasadniczo dochody z działalności opodatkowanej liniowo. Nie wpisuje się do niego wynagrodzenia z umowy o pracę ani przychodów z najmu prywatnego. Jeżeli przedsiębiorca ma również takie źródła przychodów, może być zobowiązany do złożenia dodatkowych zeznań.
Przykład: pani Katarzyna prowadzi JDG opodatkowaną liniowo, pracuje na umowie o pracę i wynajmuje prywatne mieszkanie. Powinna złożyć:
- PIT-36L dla działalności gospodarczej,
- PIT-37 dla wynagrodzenia z umowy o pracę,
- PIT-28 dla najmu prywatnego.
Szczegółowe informacje o tym formularzu zawiera aktualna informacja Ministerstwa Finansów o podatku liniowym.
Kiedy potrzebny jest PIT-37, PIT-38 albo PIT-39?
PIT-37 jest najczęściej wykorzystywany przez osoby, które uzyskiwały przychody rozliczane przez płatnika, na przykład pracodawcę, zleceniodawcę albo organ rentowy. Może go zatem złożyć również przedsiębiorca opodatkowany liniowo lub ryczałtem, jeżeli poza działalnością pracował na etacie. Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy opodatkowanego skalą, który przychody z pracy wykazuje zasadniczo w PIT-36.
PIT-38 dotyczy przede wszystkim przychodów kapitałowych, w tym sprzedaży akcji, udziałów, określonych instrumentów finansowych oraz odpłatnego zbycia walut wirtualnych. Nie wykazuje się w nim zasadniczo dywidendy wypłaconej przez polską spółkę, jeżeli płatnik pobrał od niej 19% zryczałtowanego podatku. Samodzielne rozliczenie jest natomiast konieczne, gdy podatek nie został pobrany przez płatnika, co najczęściej dotyczy dywidend zagranicznych. Jeżeli spółka wypłacająca dywidendę pełni funkcję płatnika, wykazuje pobrany podatek w rocznej deklaracji PIT-8AR składanej urzędowi skarbowemu. PIT-38 może być potrzebny niezależnie od formularza składanego dla działalności gospodarczej.
PIT-39 służy natomiast do rozliczenia prywatnej sprzedaży nieruchomości lub określonych praw do nieruchomości, jeżeli sprzedaż nastąpiła przed upływem pięciu lat, liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie albo wybudowanie. Po upływie tego okresu prywatnej sprzedaży zasadniczo nie wykazuje się w PIT-39. Reguły te wynikają z art. 10 ust. 1 pkt 8 i art. 30e ustawy o PIT oraz zostały opisane w informacji Ministerstwa Finansów o zbyciu nieruchomości.
Kilka źródeł przychodu może oznaczać kilka formularzy
Najczęstszym błędem jest założenie, że każdy podatnik składa tylko jeden PIT. Tymczasem formularze są przypisane do określonych źródeł przychodów i sposobów ich opodatkowania.
Poniżej przedstawiamy przykładowe połączenia formularzy, które często występują w praktyce:
- działalność na ryczałcie i etat: PIT-28 oraz PIT-37,
- działalność liniowa i najem prywatny: PIT-36L oraz PIT-28,
- działalność na skali i etat: PIT-36,
- etat i najem prywatny: PIT-37 oraz PIT-28,
- działalność liniowa, etat i prywatna sprzedaż mieszkania przed upływem pięciu lat: PIT-36L, PIT-37 oraz PIT-39.
Zeznania roczne składa się zasadniczo od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Dla rozliczenia za 2025 rok termin upłynął 30 kwietnia 2026 roku.
PIT-16A: działalność opodatkowana kartą podatkową
PIT-16A dotyczy przedsiębiorców, którzy nadal korzystają z karty podatkowej. Od 2022 roku tej formy opodatkowania nie mogą już wybrać nowi podatnicy, ale mogą ją kontynuować osoby, które stosowały kartę wcześniej i z niej nie zrezygnowały.
Nie jest to klasyczne zeznanie o osiągniętym dochodzie, lecz deklaracja zawierająca informacje o składkach zdrowotnych zapłaconych i odliczonych od karty podatkowej. PIT-16A składa się do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, a szczegółowe zasady przedstawia serwis Ministerstwa Finansów.
PIT-11: informacja od płatnika dla osoby zatrudnionej
PIT-11 nie jest zeznaniem rocznym składanym przez pracownika, lecz informacją sporządzaną przez płatnika, najczęściej pracodawcę albo zleceniodawcę. Dokument zawiera między innymi dane o osiągniętych przychodach, kosztach ich uzyskania, pobranych zaliczkach oraz składkach. Płatnik przekazuje PIT-11 elektronicznie do urzędu skarbowego do końca stycznia, a osobie zatrudnionej do końca lutego następnego roku.
Z perspektywy osoby zatrudnionej PIT-11 stanowi podstawę przygotowania zeznania rocznego, najczęściej PIT-37. Pracownik lub zleceniobiorca nie przesyła otrzymanego PIT-11 ponownie do urzędu, lecz wykorzystuje zawarte w nim dane przy swoim rozliczeniu. Jeżeli otrzymał kilka informacji PIT-11, powinien uwzględnić dane z każdej z nich.
Obecne zasady mogą jednak ulec zmianie. Zgodnie z projektem UDER105 od 1 stycznia 2027 r. płatnicy mieliby przestać automatycznie przekazywać podatnikom informacje PIT-11, PIT-8C, IFT-1R i IFT-2R, a dokumenty te byłyby wydawane co do zasady na wniosek podatnika, bez konieczności jego uzasadniania. Zmiany nie weszły jeszcze w życie (na dzień 27 lipca 2026 r.) dlatego pracodawcy nadal muszą przekazywać PIT-11 pracownikom z urzędu, natomiast planowane przepisy miałyby objąć informacje dotyczące dochodów uzyskanych od 2026 roku.
PIT-8C: informacja o przychodach kapitałowych
PIT-8C mogą sporządzać nie tylko biura i domy maklerskie, lecz także banki prowadzące działalność maklerską, inne firmy inwestycyjne oraz fundusze inwestycyjne, na przykład w związku z odkupieniem lub umorzeniem jednostek uczestnictwa. Dokument zawiera informacje o przychodach i kosztach dotyczących określonych transakcji kapitałowych.
PIT-8C nie jest zeznaniem rocznym ani potwierdzeniem pobrania podatku. Podatnik przenosi zawarte w nim dane do PIT-38 i samodzielnie rozlicza podatek. Inaczej jest przy krajowych dywidendach, od których płatnik zasadniczo pobiera podatek przed wypłatą, a inwestor nie wykazuje ich w PIT-38. Giełdy kryptowalut co do zasady nie sporządzają natomiast PIT-8C, dlatego podatnik rozlicza transakcje na podstawie własnej dokumentacji.
Podsumowując
Choć obecnie nie trwa okres składania zeznań rocznych, warto już w trakcie roku wiedzieć, w jaki sposób poszczególne przychody zostaną później rozliczone. Pozwala to odpowiednio gromadzić dokumenty, prawidłowo rozliczać zaliczki i uniknąć niespodzianek przy wypełnianiu PIT.
Jeżeli nie masz pewności, jakie formularze będą właściwe w Twojej sytuacji, skontaktuj się z naszą kancelarią. Pomożemy uporządkować źródła przychodów, zweryfikować sposób ich opodatkowania i odpowiednio przygotować się do przyszłego rozliczenia rocznego.
